NASA Yöneticisi Jared Isaacman, 26 Mayıs Salı günü gerçekleştirdiği basın toplantısında “Ay Üssü” projesinin kapsamını açıkladı. Isaacman, projenin insanlığın ilk kalıcı Ay karakolu olacağını belirterek, “Amerika Ay’a geri dönüyor ve bu sefer kalıcı olarak. Ay Üssü, insanlığın başka bir gezegendeki ilk karakolu olacak,” ifadelerini kullandı. Üssün yalnızca bilimsel bir girişim olmadığını vurgulayan Isaacman, “Ay Üssü’nü, Dünya’daki yaşamı geliştirecek yenilikler, yeni nesil kaşifler için ilham kaynağı sağlamak ve Mars’a hazırlık yapmak amacıyla inşa ediyoruz. Ay keşiflerinin Altın Çağı başladı,” dedi.
Proje, üç aşamalı bir yol haritasıyla gerçekleştirilecek. İlk aşamada (Faz I), bu yıl fırlatılacak üç insansız görevle teknoloji testleri yapılacak. Moon Base I görevi, en erken 2026 sonbaharında Shackleton Bağlantı Sırtı bölgesine iniş yapacak. Bu görev, itki sistemlerinin Ay tozuyla etkileşimi ve konum takibi gibi testleri içerecek. Moon Base II görevinde ise Astrobotic aracıyla yaklaşık 500 kilogram kargo taşıyarak keşif araçları yerleştirilecek. Moon Base III, Ay yüzeyindeki değişimleri incelemek amacıyla tasarlanacak.
NASA Ay Üssü Program Yöneticisi Carlos García-Galán, üssün boyutunu “farklı varlıklarla birlikte yüzlerce mil karelik bir alanı kaplamasını bekliyoruz” şeklinde ifade etti. 20 milyar dolarlık bir bütçeyle finanse edilecek projenin ikinci aşamasında (2029-2032) nükleer fisyon reaktörü dahil olmak üzere güç altyapıları ve yaşam alanları kurulacak. 2032 sonrası üçüncü aşamada ise Ay’da sürekli insan varlığı hedeflenecek. NASA, proje kapsamında Blue Origin, Astrobotic, Intuitive Machines ve Axiom Space gibi ticari şirketlerle yüz milyonlarca dolarlık sözleşmeler imzalayacak. Jeff Bezos’un şirketi Blue Origin, bu proje için 468 milyon dolarlık bir ihale kazandı.
Ancak uzmanlar, NASA’nın açıkladığı takvimi oldukça iddialı buluyor. Projenin önemli ortaklarından Axiom Space, uzay giysisi üretiminde gecikmeler yaşarken, Astrobotic ve Intuitive Machines’in daha önceki Ay görevlerinde başarısız olduğu biliniyor. NASA’nın Artemis programı çerçevesinde Ay’a insan indirme hedefinin de 2024’ten 2028’e ertelendiği göz önünde bulundurulursa, bu durum projeye dair belirsizlikleri artırıyor.
Ayrıca, projenin arka planında ABD ile Çin arasındaki uzay rekabetinin önemli bir rolü bulunuyor. Çin, 2030 yılına kadar Ay’a taykonot indirmeyi hedefliyor ve bu hedef doğrultusunda önemli adımlar atıyor. Ticari Uzay Federasyonu tarafından yayımlanan bir rapor, Çin’in yeni uzay yarışında ABD’yi geçebileceği yönünde uyarılarda bulundu. NASA’dan Ay bilimci Simeon Barber, “Çin’in Ay’a önce ulaşması beni şaşırtmaz. NASA’nın artık planlarını açıklamak zorunda hissettiği bir konumda olduğunu düşünüyorum,” dedi.
NASA’nın Ay’da kalıcı olma hedefi, 1950’lere kadar uzanıyor. 2019 yılında Artemis programıyla resmiyet kazanan bu hedef, Artemis II misyonunun başarıyı yakalaması ile hız kazanmıştı. 24 Mart 2026’da gerçekleştirilen “Ignition” etkinliğinde projenin ilk somut detayları kamuoyuyla paylaşıldı. Şimdi NASA, bu hayali üç aşamalı bir planla gerçeğe dönüştürmek için hazırlıklarını sürdürüyor.
